Księga herbaty, czyli o szukaniu piękna w codzienności

Krakowskie wydawnictwo Karakter ma już w swoim eseistycznym dorobku trzy znakomite pozycje poświęcone japońskiej estetyce, które łączy nie tylko piękna szata graficzna i styl wydania, ale także istotność i objętość. Otóż są to krótkie, ale wielce znaczące traktaty, popełnione przez wielkich japońskich myślicieli, filozofów, pisarzy, koneserów sztuki – słowem, zasłużonych dla kultury Japonii autorów. Było już o „Pochwale cienia” Jun’ichiro Tanizakiego, kolej na „Księgę herbaty” Kakuzō Okakury.

We wstępie Urszula Mach-Bryson o „Księdze herbaty” pisze jako o jednej z tych książek, które przeżywają i przyćmiewają swoich autorów. Nawet jeśli Okakura to postać wybitna, dziecko swoich czasów, któremu dane było doświadczyć ogromnych przemian, jakie ogarnęły Japonię po pojawieniu się „Czarnych okrętów” komodora Perry’ego. Wszechstronnie wykształcony, absolwent Uniwersytetu Tokijskiego, szczególną troską i uwagą otaczał tradycyjną sztukę japońską i starał się chronić ją przed zgubnym wpływem okcydentalizacji. Chronił zabytki, zakładał kolejne szkoły i akademie, poszukiwał funduszy za granicami kraju. Przez wiele lat mieszkał w Bostonie i to właśnie tam, na potrzeby artystycznego salonu lokalnej śmietanki artystycznej, stworzył szkic do wystąpień, na podstawie których powstała sama „Księga herbaty”.

Okakura opowiada zatem zatem o herbateizmie, swoistym kulcie estetyzmu, który wyraża sposób widzenia człowieka i natury. To poszukiwanie piękna, odnajdywanego w codziennej, szarej egzystencji. Izolacja Japonii, słynny okres sakoku, czyli zamkniętego kraju, sprzyjała rozwojowi herbateizmu, ale historia herbaty sięga o wiele wcześniej i Okakura chętnie ją przedstawia: od starożytnych Chin, poprzez trzy etapy rozwoju herbaty (gotowana, ubijana i parzona), aż do rozprzestrzenienia się jej na świat cały, zwłaszcza jeśli chodzi o miłujących five o’clock tea Brytyjczyków. Ale to nie wszystko: herbata łączy się z taoizmem i z zen, a przygotowanie ceremonii herbacianej i odpowiednie zaaranżowanie pawilonu czy ustawienie kwiatów doczekały się osobnych rozdziałów.

Te kilkadziesiąt zaledwie stron herbacianej opowieści stanowi także pretekst do wyłożenia zachodnim słuchaczom, czym jest i czym się karmi duch Wschodu. Dziś mogą się wydawać nie na miejscu romantyczne nuty panazjatyckie, dziwić może także delikatna, ale otwarta krytyka bezrefleksyjnego uwielbienia niektórych Japończyków dla wszystkiego, co zachodnie, a także zachodniego imperializmu (w kierowanej do zachodniego wszak czytelnika narracji). Niemniej, pamiętajmy, że tekst pochodzi sprzed przeszło stu lat – pierwsze wydanie „The Book of Tea” to rok 1906.

„Filozofia herbaty nie jest estetyzmem w zwykłym znaczeniu tego słowa (…). Jest higieną, gdyż zmusza nas do czystości; ekonomią, bo uczy nas, że w prostocie, a nie w złożoności i przepychu, znaleźć można wygodę; moralną geometrią, ponieważ określa nasze poczucie proporcji w stosunku do wszechświata. Wyraża prawdziwego ducha demokracji wschodu, czyniąc wszystkich swych wyznawców arystokratami smaku” (s. 17).

Właściwie chętnie dorzuciłabym tutaj nie jeden, a kilkanaście cytatów. „Księga herbaty” to jeden z tych tomów, które – mimo niewielkiej objętości – są tak wspaniale napisane, tak finezyjnie, prosto i głęboko jednocześnie, że chciałoby się zakreślać dla zapamiętania całe akapity (a w rezultacie zaznaczyłoby się „na później” całą treść książki). O ileż łatwiej i lepiej będzie jednak osobiście zanurzyć się w tę literacko-estetyczno-herbacianą przyjemność, poszukując piękna w codzienności. I pamiętajcie: tej książki nie da się czytać bez filiżanki herbaty, a im bardziej elegancka filiżanka, tym lektura jakoś lepiej smakuje.


„Księga herbaty” Kakuzō Okakura
Tłum. Maria Kwiecieńska-Decker, Wydawnictwo Karakter 2017

2 myśli w temacie “Księga herbaty, czyli o szukaniu piękna w codzienności

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.